اختلال مصرف مواد چیست؟
در روانشناسی اعتیاد اختلال مصرف مواد یک وضعیت پیچیده است که در آن علیرغم پیامدهای مضر، استفاده کنترل نشده از یک ماده وجود دارد. افراد مبتلا به اختلال مصرف مواد تمرکز شدیدی بر استفاده از یک ماده(ها) خاص مانند الکل، تنباکو یا داروهای غیرقانونی دارند، تا جایی که توانایی فرد برای عملکرد روزانه مختل میشود.
افراد حتی زمانی که میدانند این ماده باعث ایجاد مشکلاتی میشود، به استفاده از آن ادامه میدهند. شدیدترین اختلال مصرف مواد اعتیاد نامیده میشوند. افراد مبتلا به اختلال مصرف مواد ممکن است افکار و رفتارهای مخدوش داشته باشند. تغییرات در ساختار و عملکرد مغز همان چیزی است که افراد را به هوس شدید، تغییر در شخصیت، حرکات غیرطبیعی و سایر رفتارها دچار میکند.
مطالعات تصویربرداری مغز تغییراتی را در مناطقی از مغز که به قضاوت، تصمیمگیری، یادگیری، حافظه و کنترل رفتار مربوط میشود، نشان میدهد. مصرف مکرر مواد میتواند باعث تغییراتی در نحوه عملکرد مغز شود. این تغییرات میتواند پس از، از بین رفتن اثرات فوری ماده یا به عبارت دیگر پس از دوره مسمومیت مدت طولانی ادامه داشته باشد. مستی عبارت است از لذت شدید، سرخوشی، آرامش، افزایش ادراک و حس و سایر احساساتی که در اثر مصرف الکل ایجاد میشود. علائم مسمومیت برای هر ماده متفاوت است. زمانی که فردی دچار اختلال مصرف مواد است، معمولاً نسبت به آن ماده تحمل میکند، به این معنی که برای احساس اثرات آن به مقادیر بیشتری نیاز دارد.
دلایل مصرف مواد مخدر در روانشناسی اعتیاد چیست؟
- احساس خوب، احساس لذت، خلق بالا و مستی
- برای اینکه احساس بهتری داشته باشند یعنی از بین رفتن استرس، فراموش کردن مشکلات و تجربه احساس بیحسی
- برای بهتر انجام دادن امور به عبارتی بهبود عملکرد یا تفکر
- کنجکاوی و فشار همسالان یا آزمایش کردن
علاوه بر مواد، افراد میتوانند به رفتارهایی مانند قمار (اختلال قمار) نیز اعتیاد پیدا کنند. افراد مبتلا به مصرف مواد و اعتیادهای رفتاری ممکن است از مشکل خود آگاه باشند اما حتی اگر بخواهند و تلاش کنند قادر به ترک آن نباشند. اعتیاد ممکن است باعث مشکلات جسمی و روانی و همچنین مشکلات بین فردی با اعضای خانواده و دوستان یا محل کار شود. مصرف الکل و مواد مخدر یکی از علل اصلی بیماریهای قابل پیشگیری و مرگ زودرس است.
روش های روانشناسی برای ترک اعتیاد
در روانشناسی اعتیاد درمانهای مؤثر برای اختلالات مصرف مواد در دسترس است. اولین قدم تشخیص مشکل است. هنگامی که فرد از مصرف مواد مشکل زا آگاهی نداشته باشد، روند بهبودی میتواند به تعویق بیفتد. اگرچه مداخلات دوستان و خانواده نگران اغلب باعث درمان فوری میشود، خود ارجاعی همیشه مورد استقبال و در اولویت قرار میگیرد. یک متخصص در روانشناسی اعتیاد باید یک ارزیابی رسمی از علائم انجام دهد تا تشخیص دهد که آیا اختلال مصرف مواد وجود دارد یا خیر. همه بیماران صرف نظر از خفیف، متوسط یا شدید بودن اختلال میتوانند از درمان بهرهمند شوند. متأسفانه، بسیاری از افرادی که معیارهای اختلال مصرف مواد را دارند و میتوانند از درمان بهرهمند شوند، کمکی دریافت نمیکنند.
در ترک اعتیاد با روانشناسی ، از آنجایی که اعتیاد بر بسیاری از جنبههای زندگی فرد تأثیر میگذارد، انواع مختلفی از درمان اغلب مورد نیاز است. برای اکثر افراد، ترکیبی از دارو درمانی و درمان فردی یا گروهی مؤثرتر است. رویکردهای درمانی که به موقعیت خاص فرد و هرگونه مشکل پزشکی، روانپزشکی و اجتماعی همزمان میپردازد، برای بهبودی پایدار بهینه است.
13 اصل درمان مؤثر اعتیاد به مواد مخدر
این 13 اصل بر اساس سه دهه تحقیق علمی ایجاد شده است. تحقیقات نشان میدهد که مشاوره روانشناسی ترک اعتیاد با در نظر گرفتن این 13 اصل میتواند به افراد معتاد به مواد مخدر کمک کند تا مصرف مواد مخدر را متوقف کنند، از عود بیماری جلوگیری کنند و زندگی خود را با موفقیت بازیابی کنند.
- اعتیاد یک بیماری پیچیده، اما قابل درمان است که بر عملکرد و رفتار مغز تأثیر میگذارد.
- هیچ درمان واحدی برای همه مناسب نیست.
- درمان باید به راحتی در دسترس باشد.
- درمان مؤثر به نیازهای متعدد فرد توجه میکند، نه فقط سوء مصرف مواد مخدر.
- ماندن در درمان برای مدت زمان کافی حیاتی است.
- مشاوره فردی و/یا گروهی و سایر رفتاردرمانیها رایجترین اشکال درمان سوء مصرف مواد هستند.
- داروها یکی از عناصر مهم درمان برای بسیاری از بیماران هستند، به ویژه هنگامی که با مشاوره و سایر درمانهای رفتاری ترکیب شوند.
- برنامه درمان یک فرد باید به طور مستمر ارزیابی شود و در صورت لزوم اصلاح شود تا اطمینان حاصل شود که نیازهای در حال تغییر او را برآورده میکند.
- بسیاری از افراد معتاد به مواد مخدر، اختلالات روانی دیگری نیز دارند.
- سم زدایی با کمک پزشکی تنها مرحله اول درمان اعتیاد است و به خودی خود تغییر چندانی در سوء مصرف طولانی مدت مواد ندارد.
- درمان برای موثر بودن نیازی به داوطلبانه بودن ندارد.
- استفاده از دارو در طول درمان باید به طور مداوم کنترل شود، زیرا در طول درمان وقفه ایجاد میشود.
- برنامههای درمانی باید بیماران را از نظر وجود HIV/AIDS، هپاتیت B و C، سل و سایر بیماریهای عفونی ارزیابی کنند و همچنین مشاوره هدفمند برای کمک به بیماران در اصلاح رفتارهای پر خطر ارائه دهند.
روش های درمان اعتیاد
پیشرفتهای دارویی و پیشرفت در تشخیص به جامعه پزشکی کمک کرده است تا راههای مختلفی برای مدیریت و رفع اعتیاد ایجاد کند. یکی از شاخههایی که در پیدا کردن راههای درمان اعتیاد نقش داشته است روانشناسی اعتیاد است. برخی از روشها عبارتند از:
- درمان مبتنی بر دارو
- رفتار درمانی و مشاوره
- دستگاههای پزشکی برای درمان ترک اعتیاد
- درمان عوامل روانشناختی مرتبط، مانند افسردگی
- مراقبت مداوم برای کاهش خطر عود
درمان ممکن است طولانی باشد و ممکن است پیچیده باشد. اعتیاد یک بیماری مزمن با طیف وسیعی از اثرات روانی و جسمی است. هر ماده مخدری ممکن است به تکنیکهای مدیریتی متفاوتی نیاز داشته باشد. درمان اعتیاد میتواند دشوار باشد، اما اغلب موثر است. بهترین شکل درمان به ماده و نحوه تظاهر اعتیاد بستگی دارد که از فردی به فرد دیگر متفاوت است. با این حال، درمان معمولاً شامل دارو، مشاوره و حمایت اجتماعی است.
سخن پایانی
فرد معتاد قادر به ترک مصرف یک ماده یا انجام یک رفتار نیست، حتی اگر اثرات مضری بر زندگی روزمره داشته باشد. سوء استفاده از مواد همیشه منجر به اعتیاد نمیشود، اعتیاد شامل سوء استفاده منظم از مواد یا انجام رفتارهای مضر است. روانشناسی اعتیاد به فرد معتاد و خانواده وی کمک میکند تا از این مشکل رهایی یابند. علائم اعتیاد اغلب شامل کاهش سلامت جسمانی، تحریک، خستگی و ناتوانی در توقف مصرف یک ماده یا درگیر شدن در یک رفتار است.
اعتیاد همچنین میتواند منجر به رفتارهایی شود که روابط را تیره میکند و فعالیتهای روزانه را مهار میکند. با توجه به اینکه توقف ماده یا رفتار اغلب منجر به علائم ترک میشود، افراد نباید بدون نظارت پزشکی به طور ناگهانی مصرف یک ماده خاصی یا الکل را متوقف کنند. ترک اعتیاد میتواند برای فرد و خانوادهاش بسیار سخت باشد اما در نهایت آرامش از دست رفته مجدد به زندگی برمیگردد. مهم این است که در کنار این سختی استقامت داشته و ناامید نشوید.